Logo Printen Logo RSS logo facebook

Familienaam: een stand van zaken

47. Familienaam: een stand van zaken

Historiek

De Kamer aanvaardde op 20 maart 2014 het wetsvoorstel rond de familienaam, waardoor een verdere kaap genomen werd op weg naar een meer gelijke behandeling van vrouwen en mannen in deze materie. Het wetsvoorstel werd nadien behandeld in de Senaat. [1]
- Dossierfiche Kamer
- Dossierfiche Senaat.

Waarom een nieuwe wet over de familienaam?

Het debat over de noodzaak om de naamgeving aan te passen aan het principe van gendergelijkheid is reeds lang aan de gang, en dit zowel in België als op Europees en internationaal niveau.

In België leeft sinds enkele jaren de discussie onder invloed van een veranderende maatschappij en van een grotere bewustwording rond gendergelijkheid. Op federaal niveau werden in de Kamer en de Senaat een aantal wetsvoorstellen ingediend om de kwestie van de naamgeving wettelijk te regelen, vanuit een aantal motieven die u kan terugvinden in de "Toelichting" bij de resp. voorstellen. [2]

De Raad van de Gelijke Kansen van Vrouwen en Mannen liet in 2001 de studie "What’s in a name?: een sociologische studie omtrent de familienaam van een kind" uitvoeren, waaruit blijkt dat een meerderheid opteert voor een nieuw naamrecht. [3] Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen ontving al klachten over de bestaande praktijk. Ook vrouwenorganisaties vragen al geruime tijd om een dubbele familienaam in het belang van het kind. [4]

De vraag voor een wettelijke regeling wordt ook prangend vanuit de internationale verbintenissen die België aanging. Zo schendt België door de handhaving van het huidige systeem het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW-Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women) van de Verenigde Naties, dat in 1985 geratificeerd werd. België werd ook al verscheidene keren geïnterpelleerd over deze kwestie door het CEDAW Expert Committee.
Bij de indiening van het 5de en 6de periodiek verslag in 2008 werd België nadrukkelijk gevraagd om zijn wetgeving aangaande de familienamen aan te passen in overeenstemming met artikel 16 van het Verdrag om de gelijke rechten voor vrouwen en mannen te waarborgen bij het doorgeven van hun familienaam aan hun kinderen. [5]

Ook de Raad van Europa drong er herhaaldelijk op aan dat alle lidstaten hun wettelijk systeem van naamgeving zouden aanpassen aan het principe van gelijkheid van vrouwen en mannen.

Stand van zaken van het wetgevend dossier dd 3/4/2013

Op 20 maart 2014 werd het WETSONTWERP tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek met het oog op de invoering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen bij de wijze van naamoverdracht aan het kind en aan de geadopteerde goedgekeurd in de Kamer. Dit goedgekeurde wetsvoorstel werd nadien overgezonden naar de Senaat.

Voorstel dd 20/3/2014

Als dit wetsvoorstel het ook haalt in de Senaat, dan krijgt het kind voortaan ofwel de naam van de vader, ofwel de naam van de moeder, ofwel één die samengesteld is uit hun twee namen, in de door hen gekozen volgorde met niet meer dan één naam voor elk van hen. In geval van onenigheid of bij afwezigheid van keuze, draagt het kind de naam van de vader.

Wanneer de afstamming niet volledig vaststaat krijgt het kind, naargelang de afstamming van moeders- dan wel van vaderskant vaststaat, de naam van de moeder of van de vader. De ouders zullen echter binnen een bepaalde periode deze naam nog kunnen wijzigen naar de naam van de persoon ten aanzien van wie de afstamming als tweede komt vast te staan, ofwel naar één die samengesteld is uit de twee namen, in de door hen gekozen volgorde met niet meer dan één naam voor elk van hen. Het kind moet dan nog wel minderjarig zijn, anders moet zij/hij hiervoor uitdrukkelijk haar/zijn toestemming geven.

Ook de naamgeving van adoptiekinderen zal verlopen volgens de nieuwe regels van de familienaam. Maar het is ook mogelijk dat, bij gelijktijdige adoptie door 2 echtgenoten of samenwonenden, de geadopteerde haar/zijn naam behoudt met toevoeging van de naam van de adoptant of van één van de adoptanten.

Deze nieuwe regelgeving zal van toepassing zijn op kinderen die geboren of geadopteerd zijn na de inwerkingtreding van de wet, gesteld dat zij het eerste kind zijn dat binnen deze relatie geboren wordt. Ouders of adoptanten zullen wel, bij gemeenschappelijke verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, kunnen vragen hun kinderen een andere naam toe te kennen overeenkomstig de bepalingen van deze wet. Zij mogen op dit moment wel geen meerderjarige kinderen hebben. De gekozen naam wordt toegekend aan alle gemeenschappelijke minderjarige kinderen.

Werden adviezen uit gelijke kansenmiddens gevolgd?

Bij de toekenning van de naam van de vader in geval van onenigheid is er, naar ons aanvoelen, geen sprake van gelijke behandeling. Wat stelden gelijke kanseninstellingen en/of -organisaties voor?

Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) en de Nederlandstalige Vrouwenraad (NVR) waren duidelijk voorstander van een dubbele naam, met keuzevrijheid qua volgorde.

In geval van onenigheid of indien zij geen keuze maken, verkiest het IGVM het gebruik van een neutrale regel, zoals bijvoorbeeld een loting door de ambtenaar van de burgerlijke stand, om de volgorde van de dubbele naam te bepalen. De NVR opteert bij het uitblijven van een keuze voor een procedure waarbij automatisch de naam van de moeder op de eerste plaats komt, gevolgd door de naam van de vader. [6]

De Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen (RGK) stelt voor de familienaam van één van beide ouders te nemen of beide namen, maar dan met respect van de alfabetische volgorde. Indien er geen keuze wordt gemaakt, stelt de RGK voor om het kind automatisch de naam van de moeder te geven. De vader zou, aldus de RGK, in voorkomend geval wel het recht moeten hebben om naar de jeugdrechtbank te stappen binnen een termijn van twee maanden volgend op de dag van de geboorte. [7]

Om kennis te maken met een genuanceerde argumentatie van deze instellingen, raden wij u aan de documenten in bijlage (voetnoot) te lezen.

[1] Ter info: op 1 juni 2014 ging de wet van kracht.

[2] Ingediende wetsvoorstellen:

[3] What’s in a name?: een sociologische studie omtrent de familienaam van een kind (2001)

[4] Lees het advies van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (2013)

[5] Lees het antwoord van CEDAW op het 5de en 6de ingediende Belgisch Verslag in document CEDAW/C/BEL/CO/6 (2008)

[6] Lees het dossier van de Nederlandstalige Vrouwenraad (2011)

[7] Lees het Advies Nr. 14 van 21 maart 1997 : betreffende de naam van het kind van de Raad voor de Gelijke Kansen van Vrouwen en Mannen (1997)