Logo Printen Logo RSS logo facebook

Asielprocedure - Progress Lawyers vragen een gendergevoelige aanpak (2015)

135. Asielprocedure - Progress Lawyers vragen een gendergevoelige aanpak (2015)

Op 19 juni had er in Amazone een lunchontmoeting plaats met Progress Lawyers [1] rond de integratie van een genderdimensie in de asielprocedure. [2]

De situatie van migranten verslechtert momenteel op onrustwekkende manier, in het bijzonder in Sub-Sahara-Afrika en in het Middellandse Zeegebied. De VN en verschillende NGO’s maken in hun rapporten [3] melding van ondraaglijk geweld tegenover de bevolking uit conflictgebieden. En met de vrouwenrechten is het nog erger gesteld. De rapporten stellen dat vrouwen en meisjes op systematische manier blootgesteld worden aan ernstig seksueel geweld. [4] Het is bovendien bekend dat gewapende conflicten discriminatie tegenover vrouwen en meisjes sterk doen toenemen.

Hiermee gelijklopend tonen de resultaten van Caïro+20, de Millenniumdoelen en Beijing+20 aan dat m/v-gelijkheid, volgens de Wereldbank nochtans een cruciale factor voor ontwikkeling, verre van bereikt is. De hooggeplaatste verantwoordelijken bij de VN vragen unaniem om een dringende bescherming van vrouwen en meisjes. Zoniet wordt het onmogelijk om de millenniumdoelen en de agendapunten m.b.t. duurzame ontwikkeling van de VN te realiseren.

Verdedigers van mensenrechten (internationale instellingen, Europese instellingen en middenveldorganisaties) blijven benadrukken dat nationale overheden onvoldoende rekening houden met de genderdimensie in de asielprocedures. Nochtans druist dit in tegen de verschillende internationale en Europese conventies en aanbevelingen op het gebied van vrouwenrechten en vreemdelingenrecht.

De uitwisseling van ideeën onder de deelnemers tijdens de lunchontmoeting was bedoeld als voedingsbodem voor het werk van de Progress Lawyers, die rond deze complexe maar onderbelichte materie, concrete aanbevelingen willen voorleggen aan het CGVS (Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen) en aan de bevoegde instanties in België.

De reflectie werd gevoed door de getuigenissen van drie vrouwen die eerder asiel aanvroegen in België. De persoonlijke verhalen waren schrijnend en getuigden van een sterke discriminatie op basis van het geslacht in het land van oorsprong. Maar ook in België werden hun problemen niet op een gendergevoelige manier benaderd. Wanneer het CGVS, hun dossier behandelt, speelt het onvoldoende benadrukken van deze problematiek door de migrantenvrouwen nochtans niet zelden in hun nadeel.

De getuigenissen van de drie spreeksters toonden aan op welke momenten van de aanvraag er te weinig rekening wordt gehouden met de genderdimensie: in de onthaalcentra, bij het onderhoud in het CGVS en tijdens de juridische procedure. Wij belichten hieronder enkele moeilijkheden waarmee asielaanvraagsters geconfronteerd worden.

In de asielcentra krijgen migrantenvrouwen vaak te maken met seksisme, afkomstig van zowel de mannelijke asielaanvragers als van het mannelijk personeel in de asielcentra. Er bestaat wel degelijk een klachtenprocedure (die niet genderspecifiek is) voor het geval er zich problemen voordoen die betrekking hebben op de leefomstandigheden in de opvangstructuren of van het niet respecteren van het intern huisreglement van het opvangcentrum. Deze wordt voorzien door de wet van 12 januari 2007 betreffende de opvang van asielzoekers en van andere categorieën van vreemdelingen. Maar in de praktijk wordt hier weinig gebruik van gemaakt. Men is immers bang hier achteraf nadelige gevolgen van te ondervinden, in het opvangcentrum zelf of tijdens de behandeling van het dossier.

Ook de audities bij het CGVS kunnen negatief uitdraaien. Nochtans beschikt het CGVS over een gendercel en medewerk/st/ers krijgen informatie- en sensibiliseringssessies rond gender en gendergerelateerd geweld. [5] Het CGVS wordt ook geacht rekening te houden met richtlijnen van het Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor Vluchtelingen (UNHCR) voor de behandeling van door vrouwen ingediende asielaanvragen. En de medewerkers en de tolken zijn gebonden door deontologische regels [6]. Niettegenstaande al deze afspraken, blijkt uit de getuigenissen van de asielaanvraagsters, van de advocaten/s en van de andere aanwezigen bij de lunchontmoeting, dat personeelsleden in de praktijk niet altijd een genderbril opzetten en dat een heel aantal tolken niet onbevooroordeeld zijn.

Dit laatste punt werd vaak aangehaald tijdens de lunchontmoeting. De tolken denken dat de voorstelling van de stand van zaken van de kandidaat niet geloofwaardig is en zij beïnvloeden door een niet waarheidsgetrouwe vertaling van de feiten het oordeel van de persoon die het dossier behandelt. Er zijn ook tolken die er niet toe komen hun culturele, religieuze of politieke overtuiging opzij te zetten en die stelling nemen tegen de aanvraagster. Vooral bij talen die maar “weinig verspreid” zijn, treden er problemen op te wijten aan een slechte kennis van de cultuur en van de betrokken taal. Dit kan ernstige gevolgen hebben voor de asielaanvraagsters. Ook een specialiste op het gebied van schadelijke culturele praktijken preciseerde dat het CGVS geen rekening houdt met de verschillende dialecten van het Fula (Afrikaanse taal).

Kritiek ook op de informatie die door het Documentatie- en Onderzoekscentrum van het CGVS (Cedoca) wordt verzameld over de landen van oorsprong. De profielen die door het Cedoca per land worden opgesteld, maken ofwel te weinig gewag van een genderdimensie of houden, in het slechtste geval, helemaal geen rekening met de situatie van vrouwen. Dit lijkt bijvoorbeeld ernstige problemen te stellen voor Pakistaanse onderdanen. Een studie van het Europees Parlement bevestigt de leemten m.b.t. socio-culturele sekse-specifieke praktijken in de fiches over de landen van oorsprong. [7] Dezelfde studie constateert dat de profielen van Cedoca niet publiek worden vrijgegeven [8].

De bewijslast is een verplichting die in het nadeel speelt van vrouwelijke asielaanvraagsters, a fortiori wanneer zij uit landen komen waarvan het profiel dat werd opgesteld door Cedoca geen rekening houdt met de situatie van vrouwen aldaar. Bovendien zijn vele discriminaties t.a.v. vrouwen en geweld op vrouwen moeilijk aan te tonen: intimidaties, pesterijen, gedwongen huwelijken, seksueel geweld,… "I don’t believe your story" kreeg een jonge Pakistaanse vrouw die een gewelddadige man ontvluchtte meermaals te horen tijdens haar onderhoud, omdat zij er niet in slaagde het bewijs te leveren van het geweld dat zij had ondergaan en omdat Pakistan niet voorkomt in de lijst met landen met een problematische situatie voor gehuwde vrouwen. Maar de advocaten/s stelden ook vast dat het beschikken over veel bewijsmateriaal kan overkomen als verdacht bij de behandelende medewerker van het CGVS. Men vermoedt dan dat het dossier aangedikt is.

De advocaten/s getuigden ook unaniem dat vele van hun cliënten de neiging hebben om zelf de ernst van hun situatie te onderschatten. Na jarenlang, vaak sinds hun prilste jeugd, geconfronteerd te zijn geweest met voor vrouwen en meisjes discriminerende opvattingen, gebruiken en wetten in het eigen land, hebben zij deze deze vaak geïnterioriseerd en zijn zij er zich niet steeds van bewust dat hun lot het gevolg is van de herhaaldelijke overtreding van vrouwenrechten. Nochtans stelt het CGVS aan de migrantenvrouwen de folder “Vrouwen, meisjes en asiel in België” (2011) [9] ter beschikking. Het komt dan van belang dat advocaten/s hun manier van werken met de cliënten aanpassen en het is niet gezegd dat de officieel aangestelde advocaten dit steeds doen.

Tijdens de gedachtewisseling met de advocaten/s en de veldwerk/st/ers werden ook concrete aanbevelingen geformuleerd. Tijdens de procedure moet er meer rekening gehouden worden met het opleidingsniveau van de kandidaten/s. Voor laaggeschoolde migranten/s is het moeilijk om hun dossier op een overtuigende manier te verdedigen [10]. Daarnaast zouden dat de Belgische autoriteiten meer rekening moeten houden met de psychologische trauma’s die asielaanvraagsters geleden hebben tijdens het onderhoud en in de opvangcentra.

Ook de noodzaak van een verplichte en geharmoniseerde cursus rond gender voor de rechters werd onderstreept. De advocaten/s stellen vast dat er op verschillende manieren wordt geoordeeld door rechters tijdens procedures en bij het in beroep gaan. Naar verluidt zouden de rechters uit het Nederlandse taalgebied minder gevoelig zijn voor gendervraagstukken dan deze uit Franstalig België.

Progress Lawyers bracht de Resolutie 1765 over « Gender-related claims for asylum » in herinnering die een aantal aanbevelingen formuleert voor de lidstaten. De ontmoeting sloot af met de hoop dat België binnenkort het “Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Istanbul Conventie)” ondertekent. Dit is het eerste juridisch bindend document in Europa op dit domein. Op dit moment hebben de parlementen van alle gefedereerde entiteiten decreten en ordonnanties aangenomen die instemmen met het Verdrag. Het federaal Parlement is nu in staat om hetzelfde te doen. De beleidsnota van Elke Sleurs, Staatssecretaris voor Gelijke Kansen, vraagt de regering Michel om de Conventie te ratificeren die België in 2012 ondertekende. Eenmaal de Conventie geratificeerd, moet België een aantal verplichtingen nakomen op het gebied van asielaanvragen die rekening houdt met genderverschillen, waaronder het principe van niet-terugsturing van vrouwen die het slachtoffer zijn van geweld. (Cf. Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence (Istanbul Convention) Protecting migrant women, refugee women and women asylum-seekers from gender-based violence, Strasbourg, Council of Europe).

De lunchontmoeting was dus bijzonder interessant en bood de mogelijkheid een reeks van problemen aan te kaarten. Maar Progress Lawyers Network laat het hier niet bij. Het stelt voor om een netwerk op te zetten van verenigingen die werken rond rechten van vreemdelingen en vrouwenrechten met het oog op de uitwisseling en het nadenken over mogelijke acties die moeten leiden naar een dringende en volledige sensibilisering van de Belgische autoriteiten en naar een werkelijke gender mainstreaming van het asiel- en immigratiebeleid.

Meer weten over dit thema

Hana Cheikh Ali, Christel Querton, Elodie Soulard, Gender related asylum claims in Europe: a comparative analysis of law, policies and practice focusing on women in nine EU Member States (France, Belgium, Hungary, Italy, Malta, Romania, Spain, Sweden and the United Kingdom), Brussels, European Parliament, 2012.

Doutje Lettinga, "The Law Was Against Me”: Migrant Women’s Access to Protection for Family Violence in Belgium, Human Rights Watch, 2012.

Rilke Mahieu, De genderdimensie in het Belgische en Europese asiel- en migratiebeleid, Brussel, Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, 2011.

Vrouwenraad, ’Vrouwen en collectieve opvang bij asiel en migratie. Naar een gendergevoelig opvangbeleid?’, Brussel Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, 2010.

[1] 2003, Progress Lawyers werd opgericht in 2003 en verenigt advocatenbureaus uit Brussel, Antwerpen en Gent, gespecialiseerd in sociaal recht, in strafrecht en in familierecht.

[2] Met dank voor het verslag aan collega Virginie Tumelaire, die de lunchontmoeting bijwoonde.

[3] Zie onder meer het World Report 2015 de Human Rights Watch

[4] De grafiek over Vrouwen in gewapende conflicten van UN Women geeft een overzicht van de situatie wereldwijd.

[5] Zie: http://www.refworld.org/women.html.

[6] Gehoorhandvest (2011) en Brochure Deontologie voor het tolk- en vertaalwerk: deontologie voor het tolk- en vertaalwerk (2009). Zie: http://www.cgvs.be/nl/publicaties

[7] Zie: Hana Cheikh Ali, Christel Querton, Elodie Soulard, Gender related asylum claims in Europe : a comparative analysis of law, policies and practice focusing on women in nine EU Member States (France, Belgium, Hungary, Italy, Malta, Romania, Spain, Sweden and the United Kingdom), Brussels, European Parliament, 2012, pp. 69-71.

[8] Idem, p. 70.

[9] De brochure bestaat in 7 talen en wordt aan elke vrouwelijke asielaanvrager gegeven bij het begin van de procedure. De publicatie geeft uitleg bij het onderwerp maar behandelt ook seksespecifieke problemen zoals gezondheid, gelijkheid van vrouwen en mannen, mensenhandel, …... [[Zie : http://www.cgvs.be/nl/publicaties.

[10] Men weet op basis van VN-statistieken dat meisjes en vrouwen minder toegang hebben tot onderwijs dan jongens en mannen. Zie bijvoorbeeld: http://beijing20.unwomen.org/en/in-focus/education-and-training.


Nieuwsberichten


Kalender

« September 2017 »
M D W D V Z Z
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1