Logo Printen Logo RSS logo facebook

Vrouwen anders op weg dan mannen?

Vrouwen anders op weg dan mannen?

Het eerste hoofdstuk van het verkennende literatuuronderzoek “Gender en mobiliteit” maakt een stand van zaken op rond de verplaatsingspatronen van vrouwen en mannen. Wat stelt men vast: gender heeft wel degelijk een invloed op hoe men zich verplaatst want samenhangend met de arbeidssituatie en de rolverdeling. Anderzijds ontmoeten vrouwen vaker praktische hindernissen en hebben zij een groter onveiligheidsgevoel. Ook vervoerskosten spelen vrouwen parten. En, ontbrekend in bestuursorganen, zit medezeggenschap over onze mobiliteit er voor vrouwen voorlopig niet in.

Gegenderde verplaatsingspatronen

Alhoewel Europees onderzoek [1] aantoont dat er grote verschillen zijn tussen vrouwen onderling afhankelijk van hun opvoeding, economische situatie, geografische ligging, etniciteit en andere achtergrondvariabelen, staat het buiten kijf dat vrouwen en mannen zich op een andere manier en om andere redenen verplaatsen.

Vrouwen leggen andere trajecten af dan mannen. Mannen verplaatsen zich veelal van punt tot punt terwijl vrouwen binnen één en hetzelfde traject meerdere locaties aandoen. De afgelegde weg van vrouwen krijgt zo de vorm van een veelhoek en wordt gekenmerkt door ’trip chaining’.

Vrouwen leggen ook vaker kortere afstanden af dan mannen. Ze blijven dichter bij huis, verplaatsen zich meer tijdens de daluren en minder na het donker. Schots en Duits onderzoek [2] linkt dit verschil aan de verschillende arbeidssituatie van vrouwen en mannen: vrouwen werken immers dichtbij, hebben vaker een deeltijdse baan en worden minder goed betaald waardoor verre verplaatsingen minder lonen.

Ook de gezinssamenstelling beïnvloedt de mobiliteitspatronen, blijkt uit een Nederlandse studie [3]. In gezinnen met jonge kinderen hebben moeders gemiddeld een kleinere actieradius dan vaders en zowel moeders als vaders doen er gemiddeld meer verplaatsingen per dag dan gezinnen zonder kinderen.

Vlaams onderzoek [4] toont dan weer dat mannen en vrouwen zich beide verplaatsen om dezelfde redenen: om te werken, om te winkelen, om zich te ontspannen of te sporten en om deel te nemen aan culturele activiteiten. Maar de hoeveelheid tijd die men aan deze verschillende activiteiten spendeert verschilt per geslacht. Mannen verplaatsen zich voornamelijk in het kader van hun werk, ontspanning/sport en cultuur. Vrouwen besteden meer tijd aan verplaatsingen om te winkelen of om andere mensen te begeleiden.

kortere afstanden eigen auto
dichter bij huis beter betaalde job
trip chaining heen en weer
daluren spisturen
veiligheid ook na zonsondergang

Wie gebruikt welke transportmiddelen?

Het is duidelijk dat in alle EU-lidstaten vrouwen meer beroep doen op transportmiddelen die minder energie vragen en minder vervuilend zijn. Zo maken vrouwen meer gebruik van het openbaar vervoer en gaan zij meer te voet. Omdat de mindere mobiliteit van vrouwen ook een negatieve impact heeft op de beroepsloopbaan van vrouwen, zou inzetten op een grotere bewegingsvrijheid van vrouwen dus én een emancipatorisch effect hebben én goed zijn voor de duurzaamheid van onze planeet. [5]

Welk transportmiddel men gebruikt hangt samen met een aantal factoren: de leeftijd (personen tussen de 25 en 54 zijn forse autogebruikers), de locatie (minder autogebruik in de steden dan op het platteland), de gezinssamenstelling (grotere huishoudens en gezinnen met kinderen gebruiken elke dag de auto), beroepscategorie (managers gebruiken hun auto het meest, werklozen het minst) en het inkomen (begoede mensen gebruiken auto intenser) [6].

Waarom gebruiken vrouwen (en mannen) het openbaar vervoer niet?

Vrouwen (en mannen) vermijden het openbaar vervoer omdat er hindernissen zouden bestaan op vier vlakken. Er bestaan fysische hinderpalen, er kunnen zich veiligheidsproblemen voordoen, kosten worden soms te hoog en de trip zelf kan lastig zijn. [7]

Fysische hinderpalen

Vrouwen verplaatsen zich vaak met kleine kinderen, met buggy’s, met boodschappen en in gezelschap van oudere familieleden. En trams of bussen zijn niet altijd aangepast aan deze specifieke behoeften: ze hebben soms hoge treden, er is weinig plaats om boodschappen, buggy’s of andere bagage te stallen en zitjes of gordels voor kinderen ontbreken. Maar bushaltes of treinstops kunnen ook slecht gelegen zijn, bij haltes en treinstations ontbreken wel eens aangepaste banken en schuilhokjes en in stations zijn de toiletten vaak te klein om gemakkelijk toegankelijk te zijn voor moeders met buggy’s.

Veiligheid

Of vrouwen het gevoel hebben veilig te zijn, bepaalt in grote mate of zij al dan niet gebruik maken van het openbaar vervoer. Ook meer vrouwen (43%) dan mannen (38%) geven veiligheidsredenen op als reden om het openbaar vervoer te mijden. Menselijke aanwezigheid van personen in uniform zou het grootste gevoel van veiligheid meebrengen, maar ook andere elementen spelen mee: goede verlichting van haltes, een goede plaatsing van ticketapparaten, goed aangeduide veilige zones met duidelijke informatie voor klanten (tijdstabellen en kaarten, duidelijke aankondigingen door chauffeurs), toegang van passagiers tot mobiele telefoons op alle voertuigen, een goede aansluiting op andere vervoersmiddelen zoals taxi’s of bussen, zodat deur-tot-deur dienst mogelijk wordt.

Kosten

Verplaatsingskosten moeten betaalbaar zijn, zeker voor vrouwen die zich frequent verplaatsen. Week- of maandtickets zijn over het algemeen geschikter voor personen die voltijds werken, maar veel vrouwen hebben een deeltijdse job. Vervoerskosten gebaseerd op individuele trips kunnen financieel doorwegen en een hinderpaal zijn voor vrouwen bij de herintrede in de arbeidsmarkt. Spoorwegen stellen veel verschillende tarieven voor. Het zou interessant na te trekken welke tarieven het meest door mannen of vrouwen worden gebruikt.

Trajecten

Vrouwen zijn de frequentste gebruikers van het openbaar vervoer en hun trajecten zijn het ingewikkeldst. Zij combineren verschillende lijnen en stappen over op verschillende vervoersmodi. Daarom is de beschikbaarheid van toegankelijke en betrouwbare informatie in verschillende vormen en talen over de vertrektijden, de frequentie, het traject, de routes, de verbindingen en de veiligheid van het grootste belang.

De afwezigheid van vrouwen in besluitvorming en transportberoepen

Transport is een door mannen gedomineerde sector [8]. De meeste raden van bestuur hebben minder dan 15% vrouwelijke leden en in geen enkele bestuursraad is er sprake van een genderevenwicht. Binnen de Europese Unie bestaan de voorhanden beleidscommissies, onderzoeksgroepen en adviesraden quasi uitsluitend uit mannen en dit is ook het geval op nationaal niveau. In Frankrijk zette de vrouwenbeweging de transportsector onder druk om meer vrouwen aan te werven om meer tegemoet te komen aan noden van vrouwen. Vandaag is zo’n 25% van de besluitvormers in deze sector vrouw. Zweden is het enige land met een gelijke vertegenwoordiging van vrouwen en mannen in deze sector, met een 50-50 vertegenwoordiging in de Nationale Vervoerscommissie. Dus nog werk aan de winkel!

Meer informatie:

Nood aan bijkomende informatie?
Contacteer Inge Van der Stighelen, 02 229 38 02, I.VanderStighelen@amazone.be.


Deze studie is onderdeel van een project met vele facetten, waaraan Amazone sinds een tweetal jaren werkt. Het project verliep in verschillende stappen. Het startte met een informatieopdracht, waarbij de medewerksters van het Documentatiecentrum Genderbeleid twee literatuurstudies realiseerden. Deze studies vormden de voedingsbodem voor een rondetafelgesprek en focusgroepen rond dezelfde thematiek maar toegespitst op de situatie in Sint-Joost-ten-Node. Het interactieve deel van het project kreeg daarnaast ook een artistieke en symbolische component. Een kunstenares maakte vier portretten van vrouwelijke inwoners van Sint-Joost-ten-Node. Deze zullen vanaf 8 september 2015 een prominente plaats innemen in het Brusselse metrostation Madou.

[1] Transgen: gender mainstreaming European transport research and policies: building the knowledge base and mapping good practices / Hilda Rømer Christensen... [et al.]. - Copenhagen: University of Copenhagen, 2007. - 146 p.

[2] Gender and mobility: new approaches for informing sustainability / Susan Hanson, in: Gender, place & culture: a journal of feminist geography, vol.17,(2010),n°1, p. 5-23.
Gender equality initiatives in transportation policy: a review of the literature / Yael Hasson and Marianna Polevoy. - [S.l.]: Heinrich Böll Stiftung, 2011. - 15 p.

[3] Gezinnen onderweg: dagelijkse mobiliteit van ouders van jonge kinderen in het combineren van werk en gezin / Marjolijn van der Klis (red.). – Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2013. – 92 p.

[4] Civitas mobilis: gender issues final report / Annemie Van Uytven. – [Leuven]: Civitas mobilis, 2009. - 31 p.

[5] GenderSTE, http://www.genderste.eu/.

[6] Future of transport: analytical report/ European Commission. - Brussels: European Commission, 2011. - 67 p. – (Eurobarometer; 312). – 67 p.

[7] Where Do Women Feature in Public Transport? / Sharon Hanlon - (Women’s Travel Issues: Proceedings from the Second National Conference; Chapter 34, p. 649 – 662).

[8] Transgen: gender mainstreaming European transport research and policies: building the knowledge base and mapping good practices / Hilda Rømer Christensen... [et al.]. - Copenhagen: University of Copenhagen, 2007. - 146 p.