Logo Printen Logo RSS logo facebook

6 februari: Internationale dag tegen vrouwenbesnijdenis

6 februari: Internationale dag tegen vrouwenbesnijdenis

Het thema voor 2016 is “het bereiken van de nieuwe Globale Doelstellingen door middel van het elimineren van vrouwelijke genitale verminking tegen 2030.”

Vrouwelijke genitale verminking, wat is het?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) definieert vrouwelijke genitale verminking (VGV) als "ingrepen die leiden tot een gedeeltelijke of volledige verwijdering van de externe geslachtsdelen van de vrouw en/of andere verwondingen van de vrouwelijke geslachtsdelen die niet het gevolg zijn van therapeutische ingrepen".

Genitale verminking bij vrouwen kan in diverse gradaties gebeuren. De WHO onderscheidt vier verschillende types.

  • Type 1 of clitoridectomie, is de excisie van het preputium of kapje van de clitoris, met of zonder het verwijderen van delen van of de gehele clitoris.
  • Type 2 of excisie, betreft het wegsnijden van de clitoris, met gedeeltelijke of volledige verwijdering van de labia minora.
  • Type 3 of infibulatie is de gedeeltelijke of volledige excisie van de uitwendige externe genitaliën waarbij de vaginale opening verkleind wordt door het aanbrengen van hechtingen.
  • Daarnaast is er nog een 4de categorie die alle niet geclassificeerde types omvat, zoals het prikken, piercen of de incisie van de clitoris en/of labia; uitrekken van de clitoris en/of labia; dichtschroeien van clitoris en omringende weefsels; wegschrapen van weefsel rond de vaginale opening (angurya cuts) of snijden in de vagina (gishiri cuts); inbrengen van bijtende substanties of kruiden in de vagina om bloedingen te veroorzaken of om de vagina te vernauwen; alsook alle andere vormen van verminking om niet-therapeutische of culturele redenen [1]

Cijfers en enkele interessante studies

Wereldwijd zouden minstens 200 miljoen meisjes en vrouwen uit 30 landen besneden zijn, volgens het nieuwe statistisch rapport Female Genital Mutilation/Cutting: A Global Concern, dat Unicef publiceerde n.a.v. de Internationale Dag van Nultolerantie tegen Vrouwenbesnijdenis (2016). [2] Meer dan de helft van de besneden vrouwen en meisjes zouden afkomstig zijn uit 3 landen: Indonesië, Egypte en Ethiopië. 44% ervan zijn meisjes onder de 15 jaar. In sommige landen zou er de laatste decennia een sterke daling vastgesteld zijn: Burkina Faso (1980: 89%→2010: 58%), Egypte (1985: 97%→2015: 70%), Kenya (1984: 41%→2014: 11%), Liberia (1983: 72%→2013: 31%) en Togo (1984: 10%→2013-2014: 2%).

Het aantal vrouwen dat besneden is in de EU wordt door sommige bronnen geraamd op 500.000 met 180.000 vrouwen die het risico lopen op besnijdenis [3]. Het Europees Instituut voor Gendergelijkheid (EIGE) meent echter dat het verzamelen van statistische gegevens rond dit fenomeen zeer moeilijk is [4]. EIGE, gehoor gevend aan de oproep van de Europese Commissie uit 2013 (zie hieronder,) lanceerde zelf een uitgebreide studie rond VGV in de EU-lidstaten. Deze grondige analyse, waarvan de resultaten te vinden zijn op de webpagina "Female genital mutilation in the European Union", resulteerde in een databank met goede praktijken om VGV te bestrijden, methoden en instrumenten en een overzicht van literatuur en wetgeving. Ook verwijst EIGE naar de informatie die rond dit thema aanwezig is in de de verschillende vrouwendocumentatiecentra en -bibliotheken in de EU-landen.

In België leefden er volgens een prevalentiestudie uit 2014, op 31 december 2012, 48.092 vrouwen en meisjes die de (van afkomst of huidige) nationaliteit hadden van een land waar besnijdenis wordt toegepast. Onder deze meisjes en vrouwen zijn er 13.112 "zeer waarschijnlijk al besneden" en 4.084 onder hen "riskeren besneden te worden". Een factsheet van EIGE uit 2012 schatte het aantal vrouwelijke slachtoffers van VGV in België op 6.260 en het aantal meisjes met risico van VGV op 1.975 [5].

Overheidsdruk om VGV te bannen

Op internationaal, Europees en nationaal niveau tracht men VGV in te dijken door morele druk uit te oefenen en door gepaste wetgeving te ontwikkelen.

Zo werd de uitroeiing van VGV tegen 2030 opgenomen in de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen. Doelstelling 5.3, over gendergelijkheid, luidt: “alle schadelijke praktijken, zoals kind-, vroegtijdige en gearrangeerde huwelijken en vrouwelijke genitale verminking te elimineren” [6]. De Verenigde Naties veroordeelde VGV ook expliciet via A/RES/67/146: Intensifying global efforts for the elimination of female genital mutilations. Deze resolutie vormde in 2012 een mijlpaal in de strijd tegen VGV en werd in 2014 kracht bijgezet werd door resolutie A/RES/69/150: Intensifying global efforts for the elimination of female genital mutilations, waarin wordt benadrukt dat er nog veel werk aan de winkel is wil men deze schadelijke praktijk in één generatie uitroeien. Overheden en het middenveld worden opgeroepen om blijvend op dit terrein te investeren en actie te voeren.

In Europa nam het Europees Parlement meerdere resoluties aan in de strijd tegen VGV en de Europese Commissie (EC) vaardigde samen met de Europese Dienst voor Buitenlandse Actie in 2013 de mededeling "Vrouwelijke genitale verminking uitbannen" uit met het oog op de ondersteuning van internationale organisaties, lidstaten en NGO’s die zich bekommeren om deze thematiek. De EC beloofde ook beleid en maatregelen te ontwikkelen, in het bewustzijn dat VGV vele facetten heeft en dat de problematiek moet aangepakt worden in dialoog met de gemeenschappen waar deze praktijk wordt toegepast. In mei 2014 keurde de Raad van de Europese Unie de ontwerpbesluiten rond de Preventie en bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes, met inbegrip van vrouwelijke genitale verminking goed. De Raad vraagt om vorming, om ondersteuningsmaatregelen en om versterking van het middenveld.

België beschikt sinds november 2000 over een wet die vrouwelijke genitale verminking veroordeelt. Sinds 2014 zijn ook personen die aanzetten tot de praktijk of er reclame voor maken strafbaar [7]. Daarnaast is strijd tegen VGV opgenomen in het NAP Geweld 2015-2019 [8]. De focus ligt hierbij op preventie en op de globale zorg van slachtoffers.

Informatie en zorg via het middenveld en medische centra

In België zijn de verenigingen GAMS en Intact actief in de strijd tegen VGV. In samenwerking met deze organisaties werd er een multidisciplinaire interventiegids en een brochure gerealiseerd. Beide publicaties richten zich naar professionals die met problemen geconfronteerd worden en/of gebonden zijn aan het beroepsgeheim.

In de Federatie Wallonië-Brussel bestaat een collectief en participatief proces voor actie-analyse, namelijk Gezamenlijke strategie voor de strijd tegen vrouwelijke genitale verminking. In Vlaanderen richtte het Vlaams Forum Kindermishandeling een werkgroep op die zich buigt over VGV.

Sinds 1 maart 2014 is er ook multidisciplinaire zorg voor besneden vrouwen in twee referentiecentra (UZ Gent en CHU St-Pierre).

Het European Network to End FGM is als Europese NGO actief rond vrouwenbesnijdenis. Op hun website vindt u interessante informatie, zo ondermeer studies als "Female Genital Mutilation in Europe: the analysis of Court cases van de EC of de "FGM guide of the Instanbul Convention" van Amnesty International en de Raad van Europa.

Interessante bronnen

- Verenigde Naties : International Day of Zero Tolerance for Female Genital Mutilation, 6 February

- Wereldgezondheidsorganisatie : Female genital mutilation / WHO;

- United Nations Populations Fund : Publications, thematic area: Female Genital Mutilation

- Unicef : Female genital mutilation/cutting (FGM/C)

- Europees Instituut voor Gendergelijkheid : Female genital mutilation in the European Union

- Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen : Vrouwelijke genitale verminking

- Documentatiecentrum Rol en Samenleving : Internationale dag van de nultolerantie tegen vrouwelijke genitale verminking

- Sensoa. Seksuele vorming. Focal point meisjesbesnijdenis

- Bezoek de catalogus van het Amazone Documentatiecentrum Genderbeleid

- Informatie uit Nederland: Pharos. Focal point meisjesbesnijdenis