Logo Printen Logo RSS logo facebook

Aandacht voor gendergelijkheid kleurt de ruimtelijke ordening

Aandacht voor gendergelijkheid kleurt de ruimtelijke ordening

In opvolging van zijn verkennende literatuurstudie belicht het Documentatiecentrum Genderbeleid elke maand een aspect van het thema gender en openbare ruimte.

In Toronto (Canada) wist men vrouwen te mobiliseren om een ongezien antwoord te geven op het veiligheidsprobleem van vrouwen en meisjes in de stad. Volgens een stramien van "empowerment" werden burgerparticipatie en beleid met elkaar verbonden. [1]

In 1982, na een reeks van verkrachtingen en moorden op vrouwen in de publieke ruimte van Toronto, vormde er zich een vrouwencollectief, het Toronto Pink Ribbon Committee, dat op een niet-aflatende manier de overheid opriep om geweld op vrouwen en meisjes in de publieke ruimte een halt toe te roepen. Het werk van dit comité resulteerde in een grondige samenwerking met de metro van Toronto en met de Raad van hoofdstedelijke politiecommissarissen. De raad van bestuur van de metro van Toronto wilde de strijd tegen gendergerelateerd geweld ook een duurzaam karakter geven. Een speciaal orgaan werd in het leven geroepen, namelijk het Metropolitan Action Committee on Violence against Women and Girls (Metrac).

Metrac stelde meteen een samenwerking op touw met de belangrijkste actoren uit het domein: vrouwenverenigingen die strijden tegen gendergerelateerd geweld, de metro van Toronto, stedenbouwkundigen, lokale overheden, wijkcomités... En met resultaat: er werden initiatieven gelanceerd voor een algemene aanpak en er werden methoden en instrumenten ontwikkeld (met inbegrip van internet- en videospelletjes) om gendergerelateerd geweld in de openbare ruimte tegen te gaan en om de veiligheid van de openbare ruimte en het openbaar vervoer in Toronto te verbeteren.

Tot op de dag van vandaag blijft Metrac erg actief. De vereniging lanceert sensibiliserings- en informatiecampagnes, organiseert vormingen, verleent advies en ontwikkelt handleidingen en informatiebrochures. Zij werken op meerdere terreinen: zij hameren op preventie en aandacht voor veiligheid bij bepaalde groepen (bv. op de universitaire campus) en bij de overheid, zij informeren over rechtsbijstand aan slachtoffers van geweld, zij werken met jongeren en hun begeleid.st.ers en zij sensibiliseren rond waarden als gelijkwaardigheid en inclusie.

Women’s Safety Audit: een diagnose rond veiligheid

Metrac leverde werkelijk pionierswerk in de strijd tegen geweld op vrouwen en meisjes in de openbare ruimte. In 1989 ontwikkelde en lanceerde METRAC het Women’s Safety Audit Process, een "screeningsinstrument" om de veiligheid van vrouwen en meisjes te toetsen.
De ’Safety audit’ laat toe een "diagnose" te stellen. Je kan hiermee de meest angstaanjagende punten in een bepaalde omgeving identificeren. Punten, die naderhand om aandacht en om een herinrichting vragen. Deze methode kende al vlug navolging en vormde de inspiratiebron voor andere steden in Canada, zoals bijvoorbeeld Montreal. Daar ontwikkelde, geënt op het instrument van Toronto, het programma Femmes et Ville de « Guide d’enquête sur la sécurité des femmes en ville », die op zijn beurt bijgedragen heeft aan de verspreiding van het model van de Women’s Safety Audit in de Franstalige wereld. UN-Habitat en UN-Women beschouwen dit instrument als een goede praktijk en verspreiden het naar landen in ontwikkeling, meer bepaald naar India.

Een blik op de Women’s Safety Audit

De Women’s Safety Audit hanteert 3 principes om te onderzoeken of een bepaalde omgeving veilig is:

1. Self-empowerment: vrouwen zijn de eerstaangewezen experts van hun eigen omgeving en hun eigen veiligheid;
2. Empirische aanpak: het onderzoek naar de veiligheid van een bepaalde omgeving levert oplossingen die plaats- en contextgebonden zijn;
3. Partnerschap en deelname aan het beleid: het onderzoek gebeurt best in samenwerking tussen vrouwenverenigingen en verantwoordelijken voor het lokale beleid.

De kern van de gebruikte methode bestaat uit zogenaamde (in het NL) «verkenningswandelingen». Het is een methode die ook kan uitgebreid worden naar het zoeken van oplossingen voor problemen op andere terreinen in de stedelijke ruimte, zoals de toegankelijkheid voor mindervalide personen, de toegankelijkheid voor kinderen, enz.

Het komt er op aan een groep van personen (in dit geval vrouwen) te mobiliseren uit de omgeving die men wil onderzoeken. Metrac heeft hiertoe een uitgebreid evaluatieinstrument of checklist opgesteld. Je moet antwoorden op een reeks van vragen die ondergebracht worden onder 6 grote voorwaarden die moeten vervuld zijn wil men een omgeving kunnen taxeren als ’veilig’ [2].

Positief aan deze methode is dat zij werkt aan de empowerment van vrouwen: zij stimuleert vrouwen om zelf vorm te geven aan hun omgeving en om hun veiligheid in eigen handen te nemen. Door deze exploratie kunnen vrouwen zich hun omgeving toeëigenen. De audit geeft hen vertrouwen in hun kritisch vermogen en in hun capaciteiten om zelf oplossingen uit te werken. De methode laat ook toe om sociale relaties uit te bouwen met vrouwen en mannen uit een bepaalde buurt, gemeente of stad of om deze te versterken. De methode stimuleert bovendien de uitoefening van burgerschap van de bewo.o.n.st.ers op basis van hun dialoog met de lokale overheden.

Verkenningswandelingen in België en Vlaanderen

De methode van de Women’s Safety Audit was één van de inspiratiebronnen van het werk dat geleverd werd door de vzw Garance. Deze vereniging strijdt tegen geweld op vrouwen en meisjes door het organiseren van cursussen zelfverdediging en verbale verdediging. Garance voert ook een globale reflectie uit op de veiligheid in de openbare ruimte en zet dit om in de praktijk. In dit kader ontwikkelde de vereniging een expertise op het terrein van verkenningwandelingen met aandacht voor de veiligheid van vrouwen in de stad.

Consulteer de brochue van Garance: Openbare ruimte, gender en onveiligheidsgevoel (2012), een praktisch instrument voor lokale verkozenen, urbanisten.s en mobiliteitsexperts. Een must-read, wij kunnen dit niet genoeg herhalen!

In Vlaanderen werden er reeds «verkenningswandelingen» uitgevoerd in Antwerpen en Gent. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de brochure "De stad stapsgewijs: de stedelijke verkenningswandelingen", die in 2007 werd ontwikkeld door de Programmatorische Overheidsdienst Maatschappelijke Integratie, Armoede en Sociale Economie, Grootstedenbeleid i.s.m. het Centre de recherche urbaine van de ULB [3].

[1] Onder ’empowerment’ verstaan wij "Het gebruik maken en ontwikkelen van zijn capaciteiten om in economisch, sociaal en politiek opzicht actief mee gestalte te geven aan zijn eigen leven en dat van de gemeenschap waarvan men deel uitmaakt." Bron: Gelijke kansen in 100 woorden: een woordenlijst.

[2] Meer informatie hierover in het rapport p. 64.

[3] Meer info