Op 28 mei 2026 organiseren Amazone, Université des femmes en RoSa, met de steun van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, een studiedag over seksisme en racisme in de politiek. Deze dag staat in het teken van de manier waarop politieke vertegenwoordigers seksisme en racisme ervaren in hun werkomgeving.
Seksisme en racisme: intersectionele vormen van discriminatie
Ongelijkheden uiten zich vaak in verschillende vormen en onder verschillende benamingen. Ter inleiding lichten we kort toe wat we met elk van deze begrippen bedoelen:
- Stereotypen: Stereotypen zijn vereenvoudigde voorstellingen waarbij aan alle leden van een groep verondersteld uniforme kenmerken worden toegeschreven, zonder rekening te houden met individuele verschillen. Ze zorgen ervoor dat collectieve beelden automatisch op individuen worden geprojecteerd, ongeacht hun eigen realiteit. De veronderstelling dat vrouwen van nature empathischer zouden zijn, of mannen meer geneigd om zich assertief op te stellen, zijn typische voorbeelden. Deze denkschema’s vormen vaak de basis voor ongelijke behandeling.
- Discriminatie: Discriminatie verwijst naar een ongunstige en ongerechtvaardigde behandeling van personen op basis van persoonlijke kenmerken. Ze steunt vaak op stereotypen: omdat men iemand de vermeende eigenschappen van zijn of haar groep toeschrijft, wordt die persoon anders behandeld. Belangrijk is dat discriminatie geen expliciete bedoeling vereist om reële gevolgen te hebben. Indirecte discriminatie, waarbij regels of praktijken die ogenschijnlijk neutraal zijn in de praktijk nadelig uitdraaien voor bepaalde groepen, vormt daar een duidelijk voorbeeld van.
- Seksisme: Seksisme is een vorm van discriminatie op basis van geslacht of gender, waarbij vrouwen, meisjes en genderdiverse personen de belangrijkste slachtoffers zijn. Het kan expliciete en vijandige vormen aannemen, maar ook subtieler aanwezig zijn, bijvoorbeeld via institutionele praktijken die bepaalde groepen structureel benadelen.
- Racisme: Racisme is discriminatie op basis van kenmerken die worden gezien als tekenen van groepslidmaatschap, zoals geografische herkomst, cultuur of huidskleur. Het is belangrijk te benadrukken dat “ras” hier een sociale constructie is: racisme berust niet op objectieve biologische verschillen, maar op de sociale en hiërarchische betekenis die aan deze kenmerken wordt toegekend. Racisme werkt zowel op interpersoonlijk als op institutioneel en structureel niveau en beïnvloedt systematisch de toegang van geracialiseerde personen tot rechten en middelen.
- Intersectionaliteit: Verschillende vormen van discriminatie kunnen niet los van elkaar worden geanalyseerd. Het concept intersectionaliteit, ontwikkeld door juriste en onderzoekster Kimberlé Crenshaw aan het einde van de jaren 1980, verwijst naar de manier waarop verschillende assen van dominantie (gender, ras, klasse, handicap, seksuele oriëntatie, etc.) elkaar kruisen en samen specifieke ervaringen creëren. Een zwarte vrouw wordt niet simpelweg afzonderlijk blootgesteld aan seksisme en racisme; zij ervaart vormen van discriminatie die eigen zijn aan de combinatie van beide, en die niet volledig kunnen worden begrepen vanuit alleen gender of alleen ras.
De politieke wereld is bijzonder gevoelig voor genderstereotypen. Historisch gezien wordt politiek geassocieerd met mannen en mannelijkheid, terwijl vrouwen vaker met de privésfeer worden verbonden. Politiek wordt gekoppeld aan macht en machtsverhoudingen, waarbij leiderschap vaak wordt verbonden met eigenschappen als kracht, assertiviteit en soms zelfs agressiviteit — kenmerken die traditioneel als mannelijk worden gezien. Deze genderstereotypen kunnen leiden tot seksisme, waarbij vrouwen anders worden behandeld dan mannen. Ook racisme vormt een belangrijk probleem in de politiek: geracialiseerde politici worden vaker geconfronteerd met haatreacties en discriminatie dan hun witte collega’s.
Seksistische reacties (online)
Seksistische houdingen en gedragingen hebben in de eerste plaats betrekking op iemands gender. Hoewel ook mannen ermee te maken kunnen krijgen, zijn het vooral vrouwen die deze ervaringen rapporteren. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk mee, zoals etnische afkomst en leeftijd. Zo kan een jonge geracialiseerde vrouw vaker geconfronteerd worden met seksisme, zowel online als in de openbare ruimte en binnen politieke instellingen zoals het parlement. Racisme en seksisme zijn dus vaak met elkaar verweven en versterken elkaar wederzijds.
In 2024 voerde het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen onderzoek uit naar dit fenomeen in de context van de verkiezingen. Online reacties gericht aan politieke vertegenwoordigers werden geanalyseerd en er werden interviews afgenomen om te begrijpen hoe politici seksistische houdingen ervaren. De resultaten toonden aan dat vrouwelijke kandidaten meer negatieve reacties ontvangen dan hun mannelijke collega’s, en dat deze reacties bovendien vaak een uitgesproken negatieve toon hebben. Wanneer ze seksistisch van aard zijn, gaan ze vaak over uiterlijk, bevatten ze gendergebonden beledigingen of verwijzen ze naar genderstereotypen.
Het onderzoek laat bovendien zien dat bepaalde groepen vrouwen vaker het doelwit zijn van seksistische opmerkingen. Jonge vrouwen ontvangen aanzienlijk meer negatieve reacties dan oudere vrouwelijke kandidaten. Zichtbaarheid speelt eveneens een rol: hoe bekender een vrouwelijke politica is, hoe groter het risico op negatieve reacties. Vrouwen die een uitgesproken politieke rol opnemen of een duidelijke positie innemen, krijgen meer negatieve reacties dan wanneer ze persoonlijkere boodschappen delen op sociale media.
Ook de media dragen bij aan seksisme in hun politieke berichtgeving. Vrouwelijke politici komen minder vaak aan bod in het nieuws, ondanks hun groeiende aanwezigheid en rol. Wanneer ze wel worden vermeld, ligt de nadruk vaker op hun gender dan bij mannelijke collega’s, en worden regelmatig stereotiepe beschrijvingen gebruikt, zoals het benadrukken van zogenaamd “zorgzame” kwaliteiten. Daarnaast is er een duidelijke thematische scheiding zichtbaar: vrouwen verschijnen vaker in berichtgeving over onderwijs en gezondheid, terwijl mannen domineren in nieuws over defensie en economie.
De gevolgen van discriminatie
De aanwezigheid van seksisme in de politiek heeft uiteenlopende gevolgen, zowel voor huidige politieke vertegenwoordigers als voor potentiële toekomstige kandidaten. Vrouwelijke politici die geconfronteerd worden met seksistische opmerkingen geven vaak aan dat ze hun gedrag aanpassen om dergelijke reacties te vermijden. Ze mijden bepaalde onderwerpen of leggen juist nadruk op andere, passen hun kledingstijl aan of vermijden activiteiten zoals flyeren omdat ze zich onveilig voelen. Bovendien toont onderzoek van Anne van Bavel uit 2022 aan dat andere vrouwen ontmoedigd kunnen raken wanneer zij seksistisch gedrag en een seksistische behandeling in media en op sociale netwerken waarnemen.
Hoe kunnen we dit aanpakken?
Seksisme is nog steeds stevig verankerd in de politiek en treft in de eerste plaats vrouwelijke politici, met duidelijke gevolgen voor hun gedrag en kansen. Dit probleem wordt versterkt door genderstereotypen, de manier waarop media politieke figuren voorstellen en het gebrek aan institutionele ondersteuning. Structurele veranderingen zijn daarom noodzakelijk om deze ongelijkheid aan te pakken. Maar is dat zo eenvoudig? Op institutioneel niveau is snel ingrijpen moeilijk. Kandidaat zijn in de politiek wordt immers niet beschouwd als een volwaardig beroep. Daardoor hebben aspirant-politici weinig of geen mogelijkheden om zich via formele kanalen te verzetten tegen seksistische uitspraken. Alleen ervaren politieke vertegenwoordigers kunnen proberen maatregelen te nemen, bijvoorbeeld via disciplinaire procedures in het parlement. Politieke vertegenwoordigers die hun engagement combineren met een andere job staan vaak zonder verhaal. Bovendien is er weinig bewijs dat partijen zelf ingrijpen, waardoor politici het gevoel krijgen er alleen voor te staan. Seksisme is weliswaar een structureel probleem, maar de aanpak ervan wordt vaak aan het individu overgelaten.
Jessie Baerts
Stagiaire Amazone
